IJsvogel leeft als vorst in Nederland door te warme winters

16-12-2020 13:54 | 2 jaar geleden Binnenland
Maarten Bruns

Dit is een expertquote via ANP Expert Support
IVN Natuureducatie
Aanleiding: Begin van de winter | ANP

Maandag begint de meteorologische winter, maar een echte winter is waarschijnlijk ook dit jaar weer ver te zoeken. Hoe weten we dat? Het gaat ontzettend goed met de ijsvogel in Nederland. En dat is geen goed nieuws voor het klimaat. Het klinkt heel tegenstrijdig, maar als er iets is waar de ijsvogel niet tegen kan, dan is het ijs.

Het magistrale vogeltje met z’n felblauwe kleur en oranje buik is op steeds meer plekken te zien, zelfs tot midden in de Nederlandse steden. Als ik een kanotochtje maak door de Utrechtse grachten is de kans groot dat ik er één tegenkom. Je hoort een hoog ‘piep-piep’ en ziet dan een blauwe flits voorbijkomen. Let maar eens op. Het is een prachtig gezicht, maar het grote aantal van deze beestjes wijst er ook op dat er iets mist: ijs.

Het geeft gewoon aan dat het niet echt koud is. Bij strenge vorst sterven ijsvogels bij bosjes. Ze verhongeren omdat ze niet meer kunnen vissen. Maar de laatste jaren zijn de winters de winters niet meer. Het aantal dagen met vorst neemt af. Lag het aantal vorstdagen in 1907 nog op 66, in 2019 waren dat er volgens het Compendium voor de Leefomgeving slechts 39. Ook blijft de minimumtemperatuur maar oplopen, van -10,2 graden Celsius in 1907 naar -6,6 graden het afgelopen jaar.

Of je nou in de stad of in een dorp woont, de signalen dat ons klimaat ontregeld raakt zijn overal te zien, als je ze tenminste leert lezen. We moeten ons meer bewust worden van deze signalen. Ik denk dat mensen eerder geneigd zijn bewuster te handelen als ze merken dat er in hun eigen omgeving daadwerkelijk iets aan het veranderen is – van hittestress in de zomer tot een overdaad aan ijsvogels. Mijn oproep is dan ook: kijk om je heen en doe iets positiefs om de trend tegen te gaan. We kunnen de veranderingen natuurlijk niet zo maar omkeren, maar we kunnen wel een positieve bijdrage leveren door bijvoorbeeld de tegels uit onze tuinen te halen en inheemse planten te planten. Goed voor het klimaat, goed voor de biodiversiteit.

Maarten Bruns is programmamanager bij IVN Natuureducatie
Dit is een expertquote van een deelnemer van de dienst ANP Expert Support. De ANP-redactie is niet verantwoordelijk voor deze quote. Zie anp.nl/experts
IVN Natuureducatie
plaats:
AMSTERDAM
website:
https://ivn.nl

Andere quotes van deze organisatie

Olijfboom hoort niet in de Nederlandse tuin

Afgelopen dagen was het Open Tuinenweekend en hebben weer veel Nederlanders inspiratie opgedaan voor hun eigen tuin. Heel fijn, vooral als er wat tegels uit worden gehaald en daarvoor planten terugkomen. Als IVN Natuureducatie roepen we echter wel op: vergeet die olijfboom en kies voor beplanting, die in Nederland thuishoort Dat is veel beter voor de natuur.

Tegenwoordig is er van alles verkrijgbaar. Maar een palmboom hoort nu eenmaal niet in Nederland thuis. In het belang van insecten en andere soorten is het goed te kiezen voor planten die hier van oudsher groeien. Neem bijvoorbeeld het verschil tussen de Amerikaanse eik en de zomereik: op die eerste vonden onderzoekers 13 verschillende soorten insecten, op de zomereik maar liefst 450.

Alle tuinen samen grootste natuurpark van Nederland

Om ervoor te zorgen dat mensen meer inheems gaan planten, is IVN in het najaar van 2019 begonnen met Tuiny Forest, een kant-en-klaar pakket van inheemse bomen, heesters en zaden. Inmiddels zijn er al meer dan drieduizend tuinen op deze manier vergroend. Want als je bedenkt dat alle Nederlandse tuinen bij elkaar opgeteld het grootste natuurpark van ons land vormen, dan valt hier natuurlijk heel veel natuurwinst te behalen.

Nationale Parken tuinen

Helemaal mooi is dat er nu speciale ‘Nationale Parken tuinen’ zijn voor in je eigen achtertuin. Dat is begonnen vanuit De Utrechtse Heuvelrug. Verschillende bewoners in deze omgeving hebben nu dus een Heuvelrugtuin met beplanting vanuit dit Nationale Park. Inmiddels hebben ook de Nationale Parken Zuid-Kennemerland, Hollandse Duinen en Duinen van Texel dit voorbeeld gevolgd. Echt super voor de biodiversiteit. Als IVN hopen we dus dat steeds meer mensen in eerste instantie gaan kiezen voor een gezonde natuur in eigen land en van de natuur, die bijvoorbeeld eigenlijk in Zuid-Europa hoort, gewoon op vakantie gaan genieten.

6 dagen geleden

Stikstof voor veel mensen ver-van-mijn-bed-show maar gaat over toekomst van onze kinderen

De emoties over het aangekondigde stikstofbeleid lopen steeds hoger op. Logisch, want het raakt mensen in de kern van hun bestaan. Voor veel boeren speelt dit nu letterlijk, maar voor de meeste Nederlanders is stikstof een ver-van-mijn-bed-show. Je hoort er veel over, maar wat merk je er als gewone mens nu van? Dat maakt het lastig

We horen nu vaak geluiden als ‘die soorten gaan we echt niet meer redden’, ‘moeten voor die paar zeldzame planten nu echt allemaal boeren weg?’ of ‘Van stikstof merk ik niks. Is het zo erg dat er veel meer braamstruiken groeien? Dat is toch ook natuur?’

Gevaar instortende ecosystemen

Het punt is alleen dat die natuur slim in elkaar zit. Aan een gezonde natuur hoef je niks te doen. Het is een keten. De planten, insecten en dieren, alles is van elkaar afhankelijk. Mede door de stikstofproblematiek zien we hele ecosystemen in elkaar storten.

Als systemen over een bepaalde grens gaan, kun je ze niet meer herstellen en heeft dit effect op de rest van het ecosysteem. En daarvan maakt ook de mens deel uit. Het redden van de natuur betekent het redden van onszelf. Zo komt bijvoorbeeld onze voedselvoorziening in de knel als er geen gezonde bodemdieren zijn die zorgen voor een vruchtbare bodem of als er geen bijen of andere bestuivers meer zijn, die zorgen voor de bevruchting van soorten.

Samen

Het zou fijn zijn als mensen zich veel meer gaan beseffen dat het aanpakken van stikstof eigenlijk gaat over de toekomst van hun kinderen. Daarvoor is veel betere uitleg nodig over de impact van stikstof, maar óók over wat mensen zelf kunnen doen om te helpen.

Het gedrag van consumenten is van grote invloed op de stikstof, zowel op de industrie als op de landbouw. Gezonde natuur en landbouw staan niet tegenover elkaar maar kunnen goed samengaan en elkaar versterken, maar dan is wel de steun van een brede groep mensen nodig. Stikstof gaat over de toekomst van onze kinderen. Het is belangrijk dat te beseffen.

2 weken geleden

Juist kleine stukjes bos zijn hard nodig

Langs de A37 moeten bomen wijken voor zonnepanelen. Inwoners van Zwinderen protesteren terecht tegen dit plan van de provincie Drenthe. Over bomenkap wordt veel te gemakkelijk gedacht. Juist in een zwaar verstedelijkt land als Nederland is ieder plukje bos keihard nodig.

Slechts 9 procent van ons land bestaat uit bos. Daarmee bungelen we onderaan in Europa. Ter vergelijking: België heeft 23 procent bos en behoort daarmee ook tot de achterhoede.

Kleine bossen slaan meer CO2 op

Onderzoek dat is gedaan aan de Universiteit van Gent toont aan dat juist kleine bossen, nog kleiner dan een voetbalveld, bijdragen aan het tegengaan van de opwarming van de aarde. Per vierkante meter slaan zij meer CO2 op dan grote bossen. De temperatuur is er hoger, er valt meer licht binnen en daardoor groeien bomen sneller en krijgen ze meer bladeren. Ze slaan daardoor meer en sneller koolstof op. Ook huisvesten ze vaak meer diersoorten dan grote bossen. In grote bossen valt minder licht, de meeste diersoorten wonen dan ook in de lichtere bosrand. Kleine bosjes zijn eigenlijk gewoon bosranden.

Tiny Forest

Juist vanwege dat belang van biodiversiteit, CO2-opslag, het opvangen van water bij hevige regenval en het tegengaan van hittestress is IVN Natuureducatie enkele jaren geleden begonnen met het planten van Tiny Forests. Die zijn ongeveer zo groot als een tennisbaan, maar er gaat heel veel leven in schuil en dus van groot belang.

Sinds het begin van de industriële revolutie is meer dan de helft van alle bossen wereldwijd geveld. Die grootschalige ontbossing draagt in grote mate bij aan het verlies van biodiversiteit, de opwarming van de aarde en de massale insectensterfte in de afgelopen decennia. Als we willen voorkomen dat de insecten (en daarmee ook alle andere soorten) uitsterven en de aarde niet nog verder opwarmt, dan hebben we juist meer kleine bossen nodig.

4 weken geleden

Broedseizoen in volle gang, dus blijf op het pad tijdens Dag van het Nationaal Park

24 mei is de Dag van het Nationaal Park en daarom zijn er komend weekend al veel activiteiten in onze Nationale Parken. Als IVN Natuureducatie vinden we het geweldig dat veel mensen in coronatijd de natuur meer zijn gaan waarderen, maar ze moeten wel beseffen dat het broedseizoen in volle gang is. Daarom roepen we echt op: Blijf op het pad!

In de Nationale Parken is het de afgelopen jaren veel drukker geworden en dat is begrijpelijk. Het is heerlijk en goed voor je gezondheid om in de natuur te zijn. Maar we moeten wel goed voor die natuur zorgen. Overal zijn nu broedende vogels, die je niet moet verstoren. In Nationaal Park Zuid-Kennemerland hadden ze vorig jaar zo’n mooie slogan: ‘Blijf jij op het pad, dan blijf ik op mijn nest.’ En dat is precies waar het om draait.

Onveilig in eigen park

Als broedvogels voortdurend verstoord worden, gaan ze zich onveilig voelen, waardoor hun jongen mogelijk te weinig voedsel krijgen. Of misschien trekken de vogels gewoon wel weg uit het park. Dat willen we toch niet hebben? Bovendien is op de paden blijven niet alleen van belang voor broedvogels, maar ook voor andere dieren in het park, zoals konijnen, hazen en reeën die in het voorjaar jongen krijgen. Ook zij hebben rust en ruimte nodig.

Dat is ook iets wat we vooral willen zeggen tegen hondenbezitters. Nog altijd laten mensen hun honden los op plekken waar ze moeten zijn aangelijnd. Waarschijnlijk zien ze niet in waarom hun dier vast moet, want hij doet toch geen vlieg kwaad? Maar ze beseffen niet dat hun trouwviervoeter ook vlak naast het pad in de natuur al voor onrust zorgt. Alleen al door sporen achter te laten. Daarom zeggen wij: geniet van onze mooie Nationale Parken, maar met respect voor de natuur!

1 maand geleden

Zelf groente en fruit kweken als boodschappen door inflatie te duur zijn

De inflatierecords worden iedere maand gebroken, wat ook is terug te zien in de supermarkt. De prijzen rijzen de pan uit, zo ook voor groenten en fruit. Van alles wat geïmporteerd moet worden uit het buitenland schiet het prijskaartje omhoog. Wat IVN Natuureducatie betreft is het daarom nu nog belangrijker om aandacht te hebben voor lokaal geteeld voedsel. En nog mooier: verbouw je groente helemaal zelf.

Een krop biologische sla in de supermarkt kost al snel 2,50 euro. Een zakje biologisch slazaad ook. Maar uit dat zakje slazaad haal je al snel honderd kropjes sla. Veel grond heb je daar niet eens voor nodig. Een krop sla kweek je zelfs in een pot op je balkon. Tel uit je winst, snel verdiend dus. En ja, dat kost ook nog wat compost, aarde en werk, maar dat laatste is alleen maar een pluspunt. Zelf tuinieren levert namelijk nog extra voordelen op: gratis lichaamsbeweging, frisse buitenlucht en ontspanning.

Schooltuin

Door alles wat er nu speelt in de wereld merken we hoe afhankelijk we zijn geworden wat betreft onze voedselvoorziening. Weten hoe je eten groeit en je eigen voedsel kunnen verbouwen zou een basisvaardigheid moeten zijn. IVN Natuureducatie roept daarom niet alleen volwassenen op om zelf aan de slag te gaan in de moestuin, maar wil ook graag dat moestuinieren onderdeel is van het lesprogramma op school. Het is niet voor niets dat mei is uitgeroepen tot Maand van de Schooltuin.

Gezonde generatie

Moestuinieren heeft kinderen heel veel te bieden. Lekker buiten aan de slag, met de handen in de aarde. Respect krijgen voor alles wat leeft met als beloning voor al die goede zorgen een heerlijke maaltijd die op school klaargemaakt kan worden of thuis met verse groente uit de schooltuin. Een enkel zaadje biedt dus zoveel meer dan alleen een krop sla. En de echte winst zit niet alleen in het geld dat bespaard wordt, maar in de basis die gelegd wordt voor een gezonde ontwikkeling van onze toekomstige generatie.

1 maand geleden

Iedere basisschool een binnenbos voor betere sfeer en concentratie

Woensdag 18 mei is het de tiende editie van Wereld Plantendag. Een goed moment om scholen op te roepen hun klaslokalen om te toveren tot groene oases. Iedere basisschool in Nederland moet voorzien worden van een ‘binnenbos’. Een heel scala aan planten in de klas bevordert de sfeer en zorgt ervoor dat kinderen zich beter kunnen concentreren.

Inmiddels beschikken zo’n 130 basisscholen in ons land over een binnenbos en iedereen is razend enthousiast. Veel kinderen vinden hun huidige lokaal saai. Vol met planten is het veel gezelliger. Kinderen brengen veertig procent van de tijd dat ze wakker zijn door in het klaslokaal. Dan is het belangrijk om rekening te houden met de sfeer en het binnenklimaat. Uit allerlei onderzoek blijkt bovendien dat groen stress verlaagt. In de klas, waar ook vaak getoetst wordt, is dat prettig. Bovendien werken al die plantjes ook nog eens geluiddempend, waardoor er minder rumoer is en kinderen zich beter kunnen concentreren.

Rekenen met planten

Planten in de klas leveren echt veel winst op. Leerlingen voelen zich verantwoordelijk voor hun eigen plantje. Ze verzorgen ze, ze stekken ze voor thuis of bijvoorbeeld voor het verzorgingshuis in de buurt, maar ze worden ook geïntegreerd in de rekenles. Leerlingen meten bijvoorbeeld hoeveel hun plantje is gegroeid in hoeveel weken. Hoeveel millimeter is dat dan per week?

En ook zorgen we natuurlijk voor succeservaringen. De schoolplanten in het binnenbos, zoals de sanseveria en de graslelie, zijn daar wel op uitgekozen. Die kunnen bijna niet dood.

1 maand geleden